Archief voor januari 2014

In de trein, schuin tegenover mij, zat een jongeman die uit het niets tegen me zei: ‘Achter je zit een vrouw die precies hetzelfde boek leest.’
Hij wees naar een jonge vrouw die inderdaad ook het nieuwste boek van Haruki Murakami in haar handen had.
‘Ik ben net begonnen,’ zei ze.
Ik draaide me weer terug om en zei tegen de jongeman iets over toeval en grote stapels in de winkel. Hij haalde een notitieboekje uit zijn tas en begon aantekeningen te maken, keek tussendoor naar buiten met een tevreden glimlach om zijn mond.
‘Je ziet er een verhaal in,’ veronderstelde ik hardop.
‘Nou nee, ik maak aantekeningen,’ zei hij.

Hij vroeg me waar het boek over ging en ik antwoordde dat zich dat niet zo eenvoudig liet vertellen. Of eigenlijk: dat het verhaal heel eenvoudig na te vertellen was, maar dat je dan eigenlijk nog helemaal niets wist van de ware magie van Murakami. Als je een boek van Murakami leest, heb je eigenlijk geen idee wat er op de volgende bladzijde volgt. Soms gebeurt juist wel precies wat je verwacht had, maar aan het einde vraag je je toch altijd af wat er gebeurd is. In de tussentijd ben je meegenomen op een onwaarschijnlijk reis door het alledaagse leven van enigszins getroebleerde Japanners.

We spraken ook over lange treinritten en de gelegenheid die ze boden om te lezen. Ik doe dat, altijd. Hij hield wel van lezen, maar het lukte hem niet zich te blijven concentreren in de trein. Hij maakte aantekeningen: ‘Dan heb ik het gevoel dat de reis nut gehad heeft.’
Misschien dacht ik in hem mijzelf te zien, twintig jaar terug. Of ik was benieuwd naar het verband dat hij tussen de dingen zag. Schreef hij over mij, over twee mensen die hetzelfde boek zaten te lezen? Wie was die vrouw achter me, die me op het perron wel was opgevallen, zonder aanwijsbare reden, voordat ik wist dat zij hetzelfde boek in haar tas had. Was het waar dat we, oppervlakkig gezien ‘op elkaar leken’ zoals hij zei?
En hij? Hij is nu onderdeel van mijn verhaal, maar ben ik het ook van het zijne? Ik vermoed dat ik hem over tien jaar terug zie, als hij een boek geschreven heeft. Dan zal ik het hem vragen.

We waren naar Delft gegaan, onder andere om dit te zien:

Het is een schilderij van Rob Knijn en hangt sinds zaterdag op een groepstentoonstelling in kunstencentrum Kadmium. Ik ben bevriend met Rob, maar ik zie zijn werk zelden. Ondertussen misschien wel vijftien jaar geleden, ging ik naar een expositie van Rob in Tilburg. In die ruimte leek zojuist een tentoonstelling opgeruimd in plaats van ingericht. De wanden waren leeg, de ruimte was volkomen wit, op enkele restanten tape na, waarmee de werken bevestigd waren geweest. Even heerste er verwarring onder de bezoekers. Waren we een week te vroeg gekomen, was de reis naar het zuiden een vergissing? Bij nadere bestudering echter bleek alles wat er nog op de muren te zien was, inclusief de resten plakband, door Rob geschilderd te zijn. De gehele ruimte was zijn werk geworden – niet de beperkte rechthoeken waarin schilderijen traditioneel hangen.
Rob houdt zich als een ‘participerende observator’ met de kern van het schilderen bezig: de invloed van een doek op de ruimte; de kracht van een vaak minimale compositie; en de magie van de verf op het linnen – of het juist weglaten daarvan. Soms heeft een schilderij dan ook nog betekenis, vaker niet, of is die minder belangrijk.
Dit schilderij in Kadmium vatte in een notendop samenvat waar mijn nieuwe boek over gaat. En het beantwoordde aan al mijn hooggespannen verwachtingen. Met spijt in het hart plaats ik er hier dan ook een foto van, want dit snapshot is eigenlijk een belediging van de werkelijkheid. Laat het aansporing zijn om zijn werk te gaan zien.
‘Schilderen met zwart is een kunst,’ zei ik tegen hem, verwijzend naar het schilderij met de puntjes.
‘Het is groen,’ zei Rob.